Jak nakładać pastę termiczną i jak ona działa?

Tutaj znajdziesz wszystkie potrzebne informacje o paście termicznej: do czego służy i jak ją nakładać, aby zapewnić prawidłowe chłodzenie procesora.1

Każdy, kto zgłębiał tajniki budowania komputerów, bez wątpienia słyszał o paście termicznej. Materiał ten jest również znany jako m.in. smar termiczny, pasta cieplna, pasta procesorowa, żel termiczny czy materiał termoizolacyjny (TIM). Bez względu na to, jak ten materiał się nazywa, właściwe nałożenie pasty termicznej odgrywa istotną rolę w zapewnieniu prawidłowego działania procesora.

Dlatego ważne jest, aby wiedzieć nie tylko, jak działa ta pasta, ale również, jak prawidłowo ją nakładać, aby prawidłowo schładzać procesor.

Kiedy trzeba nakładać pastę termiczną?

Materiał termoprzewodzący stosuje się podczas montażu dowolnego układu chłodzenia. Myśląc o paście termicznej w kontekście składania komputera, większość osób prawdopodobnie ma na myśli proces instalacji układu chłodzącego procesora. Gdy kupuje się np. kartę graficzną, układ chłodzenia jest zintegrowany z kartą. Zazwyczaj nie trzeba się martwić o montaż układu chłodzenia na karcie graficznej, chyba że kogoś interesują rozwiązania sprzedawane osobno jak np. niestandardowe chłodzenie cieczą. W przypadku układu chłodzącego procesora można wybrać preferowane rozwiązanie, ale to oznacza, że zazwyczaj trzeba zainstalować je samodzielnie.

Pojęcia, które trzeba znać

Aby właściwie objaśnić działanie pasty termicznej, warto zdefiniować niektóre terminy, jakich będziemy używać.

Centralna jednostka obliczeniowa (procesor, CPU) – centrum przetwarzania informacji w komputerze. Wykonuje wszystkie instrukcje operacyjne i wysyła instrukcje do innego osprzętu w komputerze. Jeśli komputer jest ciałem, procesor jest mózgiem i ma on absolutnie krytyczne znaczenie dla funkcjonowania każdego komputera. Nowoczesne procesory wykonują ogromne ilości operacji na sekundę, a to powoduje generowanie ciepła. Aby procesor działał z najwyższą wydajnością, musi być odpowiednio chłodzony, zazwyczaj za pomocą urządzenia chłodzącego zaprojektowanego specjalnie do tego celu. Tu właśnie znaczenia nabiera pasta termiczna. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o tym, jak powstaje procesor, możesz przeczytać o procesie jego produkcji.

Zintegrowany rozpraszacz ciepła (IHS) – metalowa „pokrywka” procesora. Pełni funkcję radiatora odprowadzającego ciepło z samego procesora do układu chłodzącego procesora, a także zapewnia ochronę procesora wewnątrz komputera. Jest to część procesora, która wystaje po jego zainstalowaniu na płycie głównej, i jest to powierzchnia, na którą nakłada się pastę termiczną.

Układ chłodzący procesora – urządzenie, które zapewnia optymalny zakres temperatur pracy procesora. Układy chłodzące procesora zazwyczaj wykorzystują powietrze lub płyn do odprowadzania ciepła wygenerowanego wskutek działania procesora.

Płyta podstawy – metalowa podstawa powietrznego układu chłodzącego łącząca go z rozpraszaczem ciepła (IHS) procesora. Ta konstrukcja umożliwia transfer ciepła drogą konwekcji do żeberek radiatora, gdzie zostaje ono rozprowadzone za pomocą wentylatora.

Blok wodny – urządzenie dołączone do IHS w przypadku stosowania wodnego układu chłodzącego All-In-One lub niestandardowego obiegu chłodzenia. Blok przekazuje ciepło z IHS do płynu, który następnie odprowadza je do wentylatorów na radiatorze w celu rozproszenia.

Pasta termiczna – srebrzysto-szara substancja, którą nakłada się na procesor przed zainstalowaniem układu chłodzącego. Umożliwia ona efektywne przekazywanie ciepła z rozpraszacza IHS do płyty podstawy lub bloku wodnego układu chłodzącego procesora, gdzie ciepło zostaje rozproszone.

Dlaczego trzeba nakładać pastę termiczną?

Chociaż metalowa podstawa układu chłodzącego procesora oraz rozpraszacz IHS wydają się gładkie, gdy patrzy się gołym okiem, te metalowe płytki mają mikroskopijne niedoskonałości, które mogą utrudnić przenoszenie ciepła. Ze względu na te niedoskonałości obie powierzchnie nie są w pełnym kontakcie, więc pasta termiczna wypełnia szczeliny, umożliwiając bardziej efektywny transfer ciepła.

Mówiąc prosto, pasta termiczna pomaga układowi chłodzącemu procesora wykonywać jego zadanie, a chłodniejszy procesor oznacza mniej potencjalnych problemów z wydajnością, takich jak dławienie.

Ważne przygotowania do nałożenia pasty termicznej

Większość procesorów wymaga jakiegoś układu chłodzenia, żeby działać prawidłowo z najwyższą wydajnością, ale proces instalacji układu chłodzącego procesora w komputerze jest wyjątkowy.

Każdy układ chłodzący procesora potrzebuje pasty termicznej, ale wiele z nich ma ją już nałożoną fabrycznie, co upraszcza proces instalacji. Aby dowiedzieć się, czy układ chłodzący ma już nałożoną pastę, trzeba sprawdzić spód płyty podstawy lub bloku wodnego układu chłodzącego procesora, który przylega do procesora. Jeśli srebrna pasta już tam jest, nie trzeba jej dodawać podczas procesu instalacji.

Kilka spraw, o których warto pamiętać przed rozpoczęciem:

  • Procesor musi być czysty i nie może być na nim żadnych pozostałości starej pasty termicznej. Jeśli są takie resztki, ostrożnie usuń starą pastę z pokrywy procesora, używając alkoholu izopropylowego i ściereczki z mikrofibry lub papierowego ręczniczka, które się nie strzępią, po czym pozostaw do wyschnięcia.
  • Przed rozpoczęciem nakładania pasty termicznej reszta układu chłodzącego procesora musi być gotowa do zamontowania. Zapoznaj się z instrukcją obsługi, zadbaj o wykonanie każdego kroku aż do zamocowania układu chłodzącego procesora i miej pod ręką wszystkie potrzebne narzędzia.

Sytuacje, których należy unikać:

  • Koniecznie nałóż odpowiednią ilość pasty termicznej, czyli kroplę o wielkości mniej więcej ziarna grochu albo ryżu. Niedostateczna ilość może nie pokryć powierzchni niezbędnej dla zapewnienia skuteczności. Zbyt duża ilość zmniejsza skuteczność pasty ze względu na zbytnie oddalenie metalowych powierzchni od siebie, a także stwarza ryzyko rozlania się pasty na płytę główną podczas instalacji.
  • Możesz czuć pokusę do samodzielnego rozprowadzenia pasty termicznej na procesorze. Zalecamy jednak, aby zdać się na nacisk montowanej płyty podstawy lub bloku wodnego. Nieprawidłowe nałożenie pasty może prowadzić do powstania pęcherzyków powietrza, co źle wpłynie na przewodność cieplną.
  • Ponowne używanie starej pasty również może powodować tworzenie się pęcherzyków powietrza. Jeżeli podczas procesu instalacji pojawi się problem i trzeba będzie wymontować układ chłodzący procesora, dokładnie usuń wszelkie pozostałości pasty, jak wspomniano powyżej, a następnie nałóż pastę od nowa. Jeśli koniecznie musisz nałożyć używaną pastę – np. w oczekiwaniu na pastę zamienną – możesz to zrobić, ale pamiętaj, że jest to rozwiązanie krótkoterminowe i zalecamy wykonanie właściwej procedury ponownego nałożenia pasty przed długotrwałym użytkowaniem układu chłodzącego procesora.

Nakładanie pasty termicznej – krok po kroku

Zalecamy przeczytanie całego rozdziału przed przystąpieniem do instalacji, aby wiedzieć, czego się spodziewać i móc planować z wyprzedzeniem.

  1. Przed rozpoczęciem przeczytaj wszystkie odpowiednie instrukcje. Dotyczy to również instrukcji dołączonych do układu chłodzącego procesora i pasty termicznej. Każda marka pasty termicznej i układu chłodzącego procesora jest nieco inna, a znajomość szczegółów posiadanych produktów usprawni proces instalacji.
  2. Nałóż pastę na środek rozpraszacza ciepła IHS procesora. (Jeżeli pasta termiczna jest już fabrycznie nałożona na układ chłodzący, możesz pominąć ten krok.) Nanieś tylko niewielką ilość pasty – kroplę mniej więcej wielkości ziarna ryżu lub grochu – na środek zintegrowanego rozpraszacza ciepła.
  3. Zamontuj układ chłodzący procesora. Zastosuj lekki nacisk od góry, aby umieścić płytę podstawy lub blok wodny układu chłodzącego na procesorze, po czym utrzymuj ten nacisk, mocując układ chłodzący do mechanizmu montażowego. Użyj wystarczającej siły, aby nie dopuścić do przesunięcia się układu chłodzącego, a także by równomiernie rozprowadzić pastę termiczną, jednak nie zbyt dużej, aby nie wygiąć płyty głównej ani nie uszkodzić procesora. Utrzymuj układ chłodzący w miejscu, mocując go do płyty głównej po przekątnej i przykręcając śruby (przy założeniu, że jest to mechanizm śrubowy) na wzór litery „X”. Nie dokręcaj śrub do oporu, dopóki nie wkręcisz wszystkich czterech, a następnie obrócić każdą z nich kilka razy, zanim przejdziesz do następnej, aby zapewnić równomierny docisk.
  4. Dwukrotnie sprawdź swoją pracę. Po solidnym zamocowaniu płyty podstawy lub bloku wodnego układu chłodzącego procesora sprawdź, czy wszystkie czynności zostały wykonane prawidłowo. Nie powinno być żadnych wycieków pasty termicznej na krawędziach procesora ani nigdzie na płycie głównej. Jeśli jest inaczej, ilość nałożonej pasty była zbyt duża i trzeba ją usunąć przy użyciu alkoholu, po czym rozpocząć proces od nowa. Jeżeli wszystko jest czyste i układ chłodzący nie porusza się przy dotknięciu, gratulujemy! Udało Ci się ukończyć ten ważny etap.

Jak często należy wymieniać pastę termiczną?

W większości przypadków nie trzeba nakładać pasty częściej niż raz na kilka lat, jednak należy ją wymieniać po każdym wymontowaniu układu chłodzącego z jakiejkolwiek przyczyny. Można również rozważyć ponowne nałożenie pasty termicznej, jeśli okaże się, że temperatury procesora są coraz wyższe.

W razie wątpliwości skonsultuj się z producentem pasty termicznej i postępuj zgodnie z jego zaleceniami.

Zachowaj chłód

O paście termicznej być może nie mówi się tak często jak o procesorze czy karcie graficznej, jednak jest to niezbędny element dla zapewnienia najlepszej wydajności tych podzespołów. Umiejętność prawidłowego nakładania pasty termicznej może pomóc w uzyskaniu najlepszej wydajności procesora.

Informacje o produktach i wydajności

1

*Inne nazwy oraz marki mogą być przedmiotem praw ich właścicieli.