Zasilacz komputerowy: jak wybrać właściwy model

Najważniejsze informacje:

  • Przewody

  • Pobór mocy

  • Ochrona

  • Sprawność

  • Standard konstrukcji

BUILT IN - ARTICLE INTRO SECOND COMPONENT

Zasilacze to często pomijany, ale bardzo istotny komponent każdego komputera stacjonarnego. W tym artykule omówimy podstawowe czynniki, na które należy zwrócić uwagę podczas wyboru nowego zasilacza.

Być może zasilacz nie jest najczęściej omawianym komponentem komputera, ale mimo to stanowi jedną z podstaw funkcjonowania każdego systemu. Prawidłowe zasilenie całego komputera jest niezwykle ważne, przez co użycie niewłaściwego zasilacza może nieść ze sobą znaczne koszty.

To właśnie dlatego zdecydowaliśmy się omówić podstawowe cechy zasilaczy i zebrać w jednym miejscu szereg niezbędnych informacji. Dzięki nim zrozumiesz, dlaczego posiadanie właściwego zasilacza jest tak ważne oraz dlaczego wybór najtańszego z nich niekoniecznie będzie najlepszym rozwiązaniem.

Połączenia

Zacznijmy od omówienia przewodów, za pomocą których zasilacz doprowadza napięcie do całego systemu.

I choć nowy zasilacz powinien być dostarczony wraz z wszystkimi niezbędnymi przewodami, warto wiedzieć, jakie są poszczególne połączenia. Używane przewody będą się różnić w zależności od budowanego systemu, jednak w większości przypadków dostępne będą następujące złącza:

  • 24-pinowe złącze płyty głównej: sposób przydzielania napięcia różni się w zależności od modelu płyty głównej, jednak 24-pinowe złącze/przewód najczęściej stosuje się do zasilania ważnych układów, takich jak chipset i PCIe*.
  • 4/8-pinowe złącze procesora: to gniazdo doprowadza zasilanie do procesora. Nowoczesne jednostki pobierają więcej mocy, niż jest w stanie dostarczyć 24-pinowa konfiguracja płyty głównej, dlatego dodatkowy 4/8-pinowy przewód będzie przydatny. Zazwyczaj podłącza się go w lewym górnym rogu płyty głównej, w pobliżu złączy wejścia/wyjścia.
  • 6/8-pinowe złącze PCIe*/karty graficznej: niektóre karty graficzne są w stanie pobrać wystarczającą ilość energii ze złącza PCIe*, jednak istnieją też takie, które do prawidłowej pracy wymagają specjalnej konfiguracji przewodów. Większość zasilaczy rozwiązuje ten problem za pomocą przewodów, które można wykorzystywać w różnych kombinacjach – np. 6, 8, 6+6, 8+6 i 8+8, a nawet 8+8+8 pinów. W wielu zasilaczach pojedyncze przewody pozwalają na podłączanie wielu komponentów, aby uniknąć konieczności prowadzenia dodatkowego okablowania. W przypadku większości użytkowników tego typu rozwiązanie da takie same efekty jak użycie wielu pojedynczych przewodów. Przed zakupem koniecznie sprawdź, czy zasilacz udostępnia potrzebne złącza karty graficznej.
  • Złącze zasilania SATA: to złącze służy do zasilania urządzeń pamięci masowej SATA. Inne urządzenia – m.in. koncentratory RGB i kontrolery wentylatorów – również zaczęły już wykorzystywać ten standard. Liczne zasilacze udostępniają wiele połączeń SATA realizowanych za pomocą jednego przewodu, aby ograniczyć skalę niezbędnego okablowania.
  • 4-pinowe złącze Molex: jest to starsze, coraz rzadziej stosowane złącze, które zostało w znacznej mierze zastąpione przez SATA. Złącza Molex można zwykle znaleźć w mniej popularnych akcesoriach, takich jak pompy chłodzenia cieczą.

Ile watów?

Jednym z najczęstszych pytań na etapie wyboru nowego zasilacza jest: jak dużo watów będzie potrzebne? Jak to zwykle bywa w przypadku sprzętu komputerowego, odpowiedź będzie bardzo zróżnicowana w zależności od indywidualnych potrzeb systemu.

Co do zasady, bardziej złożone systemy wymagają do pracy więcej energii. Komputer stacjonarny wyposażony w niestandardową pętlę chłodzenia cieczą, wysokiej klasy płytę główną i dwie karty graficzne będzie potrzebował zasilacza o większej mocy niż prosty system.

Nie da się podać dokładnej zalecanej wartości bez szczegółowej wiedzy na temat sprzętu wchodzącego w skład systemu. Możesz jednak użyć kalkulatora mocy zasilacza lub zsumować pobór mocy poszczególnych komponentów, aby uzyskać tę ważną informację.

Co ważne, lepiej zostawić przy tym pewien zapas mocy niż celować w dokładną wartość. Jeżeli obliczenia wykażą, że system będzie pobierał np. 500 watów (to typowa wartość w przypadku niezbyt skomplikowanych komputerów do gier), dobrym rozwiązaniem będzie wybór zasilacza 600- lub 650-watowego. W ten sposób otrzymasz dodatkowy zapas mocy, który pozwoli na potencjalną modernizację systemu w przyszłości.

Wybierając zasilacz o większej mocy, musisz pamiętać o jednym: zasilacz 750-watowy nie będzie domyślnie pobierał pełnych 750 watów energii. Jeżeli dany system pobiera jedynie 500 watów, tylko tyle musi dostarczyć mu zasilacz – niezależnie od jego maksymalnej mocy. Wyższa moc wyjściowa nie musi wcale oznaczać większego poboru energii, a jedynie zdolność do dostarczenia jej większej ilości, jeżeli system będzie tego potrzebował. Z drugiej strony, nie ma żadnej realnej korzyści płynącej z używania zasilacza o znacznie większej mocy, której system nie potrzebuje. Lepszym rozwiązaniem będzie wybór lepiej wyposażonego zasilacza o mocy zbliżonej do tej, której potrzebujemy.

Warto też zwrócić uwagę na różnicę między mocą szczytową a zdolnością do pracy ciągłej z daną mocą. Moc szczytowa to maksymalna wartość, jaką zasilacz może podawać przez krótki czas, a moc ciągła odnosi się do stałej wartości, z którą jest w stanie pracować. Moc szczytowa jest zwykle osiągana w przypadku maksymalnego obciążenia systemu – np. w czasie grania w wymagające tytuły lub przeprowadzania testów wydajności sprzętu.

Gdy wystąpi nagłe zapotrzebowanie na większą moc, zasilacz powinien być w stanie poradzić sobie z nim przez krótki czas, jednak nie możemy oczekiwać, że będzie pracował z podobnymi wartościami bez przerwy. Przed zakupem należy zawsze sprawdzić, czy dany zasilacz zapewnia wystarczająco dużą moc wyjściową, nie dając się przy tym zwieść jego mocy szczytowej.

Ochrona

Podobnie jak w przypadku wszystkich urządzeń pracujących pod napięciem, warto zatroszczyć się o bezpieczeństwo systemu. Dobry zasilacz powinien mieć wbudowane funkcje zabezpieczające na wypadek awarii – nie tylko w celu ochrony samego zasilacza, ale także w celu zachowania bezpieczeństwa systemu w przypadku nieoczekiwanego zdarzenia, takiego jak gwałtowny wzrost napięcia.

Zasilacz i płyta główna to jedyne komponenty komputera, które łączą się bezpośrednio niemal ze wszystkimi innymi komponentami sprzętowymi komputera. Ze względu na unikatowe miejsce zasilacza w całym układzie należy upewnić się, że ma on wbudowane zabezpieczenia, które pomogą chronić również resztę systemu.

Warto zatem sprawdzić, czy wybrany zasilacz zapewnia wbudowane funkcje ochrony, takie jak OVP (zabezpieczenie przeciwprzepięciowe), które pozwolą wyłączyć komputer w przypadku wykrycia nadmiernego napięcia. Inne ważne funkcje to m.in. ochrona przed zwarciem, która może mieć ogromne znaczenie w przypadku wahań napięcia.

Co więcej, sam komputer warto też podłączyć do listwy przeciwprzepięciowej. Urządzenia te są zaprojektowane tak, aby stanowić dodatkową warstwę ochrony systemu poprzez blokowanie potencjalnie szkodliwych skoków napięcia i „trzymanie ich” z dala od cennych komponentów systemu.

Sprawność

Moc to z pewnością istotny czynnik przy wyborze zasilacza komputerowego, jednak równie ważna będzie jego sprawność. Brak dostatecznej sprawności w dostawie energii prowadzi do jej strat oraz nadmiernej produkcji ciepła, co może potencjalnie skrócić żywotność komponentów.

A ponieważ jest to tak ważna kwestia, dostępny jest w tym przypadku stosunkowo prosty niezależny system ocen. Wiele zasilaczy nosi oznaczenie „80 Plus”, często eksponowane w ich specyfikacji. Aby otrzymać tę ocenę, zasilacz musi osiągać sprawność na poziomie co najmniej 80%, co oznacza maksymalne straty energii na poczet ciepła wynoszące 20%.

Sprawność określa się poprzez pomiar wydajności zasilaczy, począwszy od systemu 115-woltowego.

Certyfikaty sprawności:

  • 80 PLUS
  • 80 PLUS Bronze
  • 80 PLUS Silver
  • 80 PLUS Gold
  • 80 PLUS Platinum
  • 80 PLUS Titanium

Im większa sprawność zasilacza, tym mniej prądu będzie on pobierać i mniej generować ciepła. Niestety, wyższa sprawność wiąże się zwykle z wyższą ceną, dlatego warto znaleźć kompromis, który sprosta naszym oczekiwaniom.

Trzeba też pamiętać, że nawet zasilacze o najwyższej sprawności będą generować ciepło, dlatego większość z nich wykorzystuje wentylatory do jego odprowadzania. Wiele zasilaczy konstruuje się tak, aby wentylator włączał się tylko wtedy, gdy zajdzie taka potrzeba – tj. po przekroczeniu zadanego progu temperatury. Tego typu rozwiązania pozwalają ograniczyć generowany hałas.

Osoby poszukujące najlepszych wrażeń użytkowych mogą nawet zdecydować się na zakup zasilaczy chłodzonych cieczą, które są w stanie zapewnić całkowicie ciche działanie.

Wybór przewodów i typu konstrukcji

Podobnie jak w przypadku większości sprzętu komputerowego istnieje ogromna różnorodność opcji, jeśli chodzi o zasilacz.

Jednym z ważnych czynników na etapie jego wyboru są fizyczne rozmiary komponentu. W przypadku zdecydowanej większości użytkowników odpowiednie powinny być standardowe zasilacze ATX, jednak nadal warto sprawdzić, czy pożądany zasilacz zmieści w obudowie.

Jeśli chcesz uzyskać komputer o mniejszych rozmiarach (SFF), poświęć nieco więcej czasu na sprawdzenie niezbędnych informacji, aby upewnić się, że wymiary zasilacza będą odpowiednie. Dostępna jest szeroka gama zasilaczy SFF – w tym SFX, CFX i wiele innych – dlatego upewnij się, że dany typ będzie współpracować z posiadaną obudową.

Kolejną ważną różnicą, jeśli chodzi o atrybuty fizyczne zasilacza, jest to, czy jest on modułowy czy nie.

Działanie zasilacza polega na przekształcaniu energii z gniazdka elektrycznego i kierowaniu jej do poszczególnych komponentów systemu za pomocą szeregu przewodów. Jeśli zasilacz nie jest modułowy, przewody te będą fabrycznie przylutowane do płytki drukowanej, co oznacza, że nie będzie możliwy wybór przewodów, które chcesz wykorzystać w swoim projekcie. Wszystkie przewody – nawet te nieużywane – będą musiały znaleźć się wewnątrz obudowy.

Z funkcjonalnego punktu widzenia nie ma w tym nic złego, jednak słabe zarządzanie przewodami może prowadzić do mniej efektywnego przepływu powietrza, dlatego warto zadbać o to, aby zbędne przewody nie przeszkadzały w tym zadaniu.

Zasilacze modułowe są z kolei dostarczane bez podłączonych przewodów. Wpływa to na sam proces instalacji, ponieważ trzeba samodzielnie połączyć poszczególne komponenty z zasilaczem. Z drugiej strony oznacza to również możliwość zoptymalizowania liczby użytych przewodów. W efekcie otrzymasz bardziej schludny wygląd i potencjalnie lepszy przepływ powietrza. Większość osób nie będzie używać wszystkich złączy, jakie udostępnia typowy zasilacz, co czyni jednostki modułowe nieco bardziej praktycznymi.

Istnieje również trzecia, pośrednia opcja, nazywana kreatywnie zasilaczem półmodułowym. Nazwa mówi w tym przypadku sama za siebie i oznacza, że niektóre z najczęściej używanych przewodów są już podłączone do zasilacza, podczas gdy inne trzeba będzie podłączyć samodzielnie.

Jeśli chodzi o zasilacze modułowe i półmodułowe, musisz mieć na uwadze, że lepiej nie mieszać ze sobą przewodów pochodzących od różnych producentów (a nawet od różnych modeli zasilaczy tego samego producenta), chyba że wyraźnie przewidziano taką możliwość. Mimo iż wtyki po stronie komponentów są ustandaryzowane, te od strony zasilacza – niekoniecznie. W efekcie zasilacze różnych marek mogą mieć różne złącza, dlatego warto używać tylko przewodów dostarczonych wraz z produktem.

Możliwości klasy premium

W budowaniu komputerów wszystko sprowadza się do niestandardowych konfiguracji. Zasilacze nie są w tym przypadku wyjątkiem. Oprócz wszystkich aspektów, które omówiliśmy wcześniej, istnieje ogromna liczba dodatkowych funkcji, na jakie możemy liczyć wybierając zasilacze klasy premium. Funkcje takie jak oświetlenie RGB, dodatkowe złącza, przyciski testowania i pomiary poboru energii za pomocą wbudowanego złącza USB to raczej funkcje luksusowe, a nie niezbędne. Mimo to są one dostępne, jeśli tylko będziemy mieli taki kaprys.

Ciekawe uzupełnienie dostępne na rynku wtórnym mogą też stanowić niestandardowe przewody zasilacza. Tego typu produkty pozwalają wybrać kolor i materiał, co dodatkowo zwiększa poziom personalizacji systemu. Jest to, rzecz jasna, funkcja czysto estetyczna, jednak może ożywić często pomijany komponent, jakim jest zasilacz.

Pełna moc

Wybór zasilacza to proces, którego nie należy bagatelizować,

a dobranie odpowiedniego produktu powinno polegać nie tylko na sprawdzeniu wymaganej mocy i znalezieniu jak najniższej ceny. Musimy wziąć pod uwagę typ konstrukcji, sprawność, natężenie prądu, zabezpieczenia i niezbędne przewody, a także wszystkie dodatkowe funkcje, na których nam zależy.

Dobry zasilacz może działać przez wiele lat i może mieć olbrzymi wpływ na wydajność komputera, dlatego warto poświęcić mu należyty czas i dokonać właściwego wyboru.

Twój komputer na pewno będzie za to wdzięczny.